Η Σαγκάη και η σημειολογία της παρέλασης
Η στρατιωτική παρέλαση στη Σαγκάη, με τον Σι Τζινπίνγκ πλαισιωμένο από τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τον Κιμ Γιονγκ Ουν, συνιστά γεγονός με ιδιαίτερη διεθνή σημασία. Η τελετή δεν περιορίστηκε στον χαρακτήρα μιας εσωτερικής επίδειξης ισχύος αλλά λειτούργησε ως μέσο προβολής μιας ευρύτερης πολιτικοστρατιωτικής σύμπλευσης. Η παρουσία τριών ηγετών που κατά κανόνα αντιμετωπίζουν πολιτική ή στρατιωτική αντιπαράθεση με τη Δύση ανέδειξε την πρόθεση να παρουσιαστεί ένα ενιαίο, αν και ετερογενές, πλαίσιο συνεργασίας.
Η Ρωσία υπό το βάρος του πολέμου στην Ουκρανία και της διεθνούς απομόνωσης έχει περιορισμένες επιλογές και σταδιακά προσανατολίζεται προς την Κίνα ως βασικό εταίρο. Η Κίνα από την πλευρά της που αντιλαμβάνεται τις ασυνέχειες και την τάση περιορισμού μακροχρόνιων δεσμεύσεων που χαρακτηρίζουν την αμερικανική πολιτική καθώς και τις δυσκολίες της Ευρώπης να συγκροτήσει συνεκτική στρατηγική, επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της ως κεντρικός δρων σε ένα πολυπολικό διεθνές σύστημα. Η Βόρεια Κορέα, με τη συμμετοχή της, προσδίδει στο σχήμα τον χαρακτήρα ασύμμετρου παράγοντα, ο οποίος υπενθυμίζει ότι η προσοχή των Ηνωμένων Πολιτειών δεν μπορεί να εστιαστεί αποκλειστικά στην Ευρώπη.
Η Σαγκάη αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή καταγράφεται σε μια γενικότερη περίοδο αστάθειας. Η αμερικανική πολιτική εμφανίζει ασυνέχειες με αποτέλεσμα να εκπεμπει αντιφατικά σήματα ως προς τη στρατηγική της. Η Ευρώπη δεν έχει καταφέρει να μετατρέψει τις προθέσεις της για στρατηγική αυτονομία σε απτά αποτελέσματα. Αυτό ακριβώς είναι και το κενό που επιχειρούν να καλύψουν το Πεκίνο και η Μόσχα και να παρουσιάσουν ένα εναλλακτικό υπόδειγμα διεθνούς τάξης.
Η αντανάκλαση του γεγονότος στον ευρύτερο ασιατικό χώρο είναι επίσης σημαντική. Η Ινδία συμμετέχει στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης αλλά και συνεργάζεται με τις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω του Quad. Η Ιαπωνία ενισχύει τους δεσμούς της με την Ουάσιγκτον και εξετάζει αναθεώρηση του αμυντικού της πλαισίου. Οι χώρες της ASEAN αν και συνδέονται στενά με την Κίνα από οικονομική άποψη, εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι στην στρατιωτικοποίηση της περιοχής που ολοένα και εντείνεται.
Η Ευρώπη είναι αμήχανη διότι συνδέεται οικονομικά και εμπορικά με την Κίνα, ενώ συγχρόνως εξαρτάται σε θέματα ασφάλειας από τις ΗΠΑ. Η έλλειψη μιας κοινής στρατηγικής αποτυπώνεται στη διαφορετική στάση των κρατών-μελών απέναντι στην Ουκρανία, στις επιπτώσεις των κυρώσεων στις ευρωπαϊκές οικονομίες και στην περιορισμένη πρόοδο των ευρωπαϊκών αμυντικών πρωτοβουλιών που με ζήλο εξαγγέλθηκαν. Το αποτέλεσμα είναι μια εικόνα ασυνεπούς πολιτικής η οποία δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο το να αναδειχθεί η Ευρώπη σε αυτόνομο παράγοντα στη διαμόρφωση της διεθνούς τάξης.
Μήπως όμως όλη αυτή η προβολή ενότητας από Κίνα, Ρωσία και Βόρεια Κορέα έχει περισσότερο συγκυριακό παρά στρατηγικό χαρακτήρα; Άραγε συγκλίνουν τα επιμέρους συμφέροντα; Διότι η Ρωσία αποφεύγει την πλήρη εξάρτηση από την Κίνα, η Κίνα δεν επιθυμεί να ταυτιστεί ολοκληρωτικά με έναν απομονωμένο εταίρο, ενώ η Βόρεια Κορέα λειτουργεί εκτός των θεσμικών πλαισίων. Επιπλέον οι τρεις χώρες αντιμετωπίζουν σοβαρές εσωτερικές προκλήσεις που περιορίζουν την ικανότητά τους για μακροχρόνιο συντονισμό.
Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι ακόμη και συνεργασίες με εσωτερικές αντιφάσεις μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά την ισορροπία ισχύος όταν απέναντί τους βρίσκονται δρώντες χωρίς συνοχή και σαφή στρατηγικό προσανατολισμό. Η τριγωνική διπλωματία της δεκαετίας του 1970 για παράδειγμα όπου οι ΗΠΑ εκμεταλλεύτηκαν το άνοιγμα προς την Κίνα για να εξισορροπήσουν τη Σοβιετική Ένωση υπενθυμίζει ότι η προσαρμοστικότητα και η διορατικότητα μπορούν τελικά να μεταβάλλουν τους συσχετισμούς.
Εν κατακλείδι η παρέλαση στη Σαγκάη δεν ήταν απλώς μια γιορτή, μια τελετή. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι περισσότερο ήταν μια πολιτική δήλωση η οποία ανεξάρτητα αν θα έχει διάρκεια ή σταθερότητα, αντανακλά μια ευρύτερη τάση αμφισβήτησης της υφιστάμενης διεθνούς τάξης. Το πώς θα εξελιχθεί μελλοντικά θα εξαρτηθεί λιγότερο από τις κινήσεις του Πεκίνου και της Μόσχας και περισσότερο από τη Δύση και το αν θα καταφέρει να διαμορφώσει συνεκτική στρατηγική και να επαναβεβαιώσει την αξιοπιστία της στο διεθνές περιβάλλον.
